Autonome tonus en hartslagvariabiliteit zijn belangrijke indicatoren van je gezondheid – dit is waarom.
 |
Dr. Elisabetta Burchi, MD, MBA Klinisch psychiater Translational Research Lead bij Parasym. |
Mensen moeten flexibel zijn om zich aan te passen en te floreren in verschillende omgevingsomstandigheden. Aangezien gedragsmatige psychologische flexibiliteit wordt beschouwd als een van de meest adaptieve persoonlijkheidseigenschappen, is functionele variabiliteit een kernkenmerk van gezonde biologische systemen. Om zich aan te passen aan veranderende omstandigheden en fysiologische homeostase te behouden, vertonen gezonde biologische systemen functionele variabiliteit, zoals complexe en niet-lineaire activiteitspatronen.
Hoewel het misschien tegenintuïtief lijkt, is een gezond hart allesbehalve een metronoom. Een hart in goede conditie vertoont wat men “hartslagvariabiliteit” (HRV) noemt, een variatie in de tijdsintervallen tussen opeenvolgende hartslagen. HRV stelt het cardiovasculaire systeem in staat om snel functionele aanpassingen te maken bij plotselinge fysieke en psychologische uitdagingen van de homeostase.
In de afgelopen decennia is de interesse in HRV en de relatie met cardiovasculaire fitheid sterk toegenomen. Talrijke studies hebben aangetoond dat HRV een gevoelige voorspeller is van een verhoogd risico op ongunstige cardiovasculaire gebeurtenissen en sterfte door alle oorzaken. Dit wordt biologisch verklaard doordat HRV een correlatieve marker is van de complexe interactie tussen het zenuwstelsel en het hartritme en subtiel verschillende fysiologische processen kan blootleggen die ten grondslag liggen aan cardiovasculaire veerkracht.
HRV indexeert de neurocardiale functie en weerspiegelt uiteindelijk de balans van het autonome zenuwstelsel, die voortkomt uit de interactie van onderling afhankelijke regulatiesystemen die op verschillende tijdschalen werken. Dit complexe systeem omvat de balans tussen parasympathische en sympathische tonus, variaties in bloeddruk, emotionele en metabole toestand die HRV beïnvloeden over een periode van minuten tot uren, maar ook circadiane ritmes die werken binnen een tijdsbestek van 24 uur.
Maar wat is een optimaal HRV-niveau?
Zoals eerder vermeld vertonen gezonde biologische systemen ruimtelijke en temporele complexiteit. Ziekten kunnen gepaard gaan met zowel een verlies als een toename van HRV-complexiteit, waardoor HRV-metingen kunnen dalen of stijgen.
Met uitzondering van bepaalde geleidingsstoornissen van het hart die HRV aanzienlijk kunnen verhogen en via een elektrocardiografisch onderzoek kunnen worden vastgesteld, vertoont de meerderheid van chronische degeneratieve aandoeningen die de cardiovasculaire fitheid aantasten een vermindering van autonome modulatie van de hartslagvariabiliteit.
Met name hartfalen met behouden ejectiefractie (HFpEF) wordt geassocieerd met uitgesproken autonome disfunctie, verhoogde activiteit van het sympathische zenuwstelsel (SNS) en verminderde activiteit van het parasympathische zenuwstelsel (PNS).
Omgekeerd zijn parasympathische terugtrekking en sympathische overactiviteit met als gevolg een afname van HRV ook in verband gebracht met klinische depressie en psychologische stress, goed gevestigde risicofactoren voor cardiovasculaire aandoeningen.
De complexe relatie tussen SNS- en PNS-activiteit lijkt dus cruciaal te zijn voor een gezond functionerend hart. Recente studies suggereren dat HRV niet alleen een correlatieve marker van autonome functie is, maar mogelijk ook gemoduleerd kan worden om klinische uitkomsten te verbeteren.
Regelmatige aerobe lichaamsbeweging vormt een belangrijk therapeutisch instrument dat positieve aanpassingen in de cardiale autonome modulatie kan bevorderen, door de sympathische invloed te verminderen en/of de vagale invloed op het hart te vergroten, waardoor HRV toeneemt.
HRV-biofeedback, een langzame ademhalingstechniek, blijkt eveneens cardiovasculaire uitkomsten te beïnvloeden bij patiënten met verschillende chronische aandoeningen, waaronder hypertensie, astma, depressie, angst en slaapstoornissen, via een vergelijkbare herregulatie van de autonome zenuwstelselactiviteit.
Belangrijk is dat een herstel van de autonome balans met herstelde niveaus van vagus-gemedieerde HRV in rust geassocieerd is met betere cardiovasculaire uitkomsten en verband houdt met betere prestaties van executieve functies zoals aandacht en emotionele verwerking door de prefrontale cortex.
Hoe kan ik mijn HRV verbeteren?
Naast dergelijke gedragsmatige benaderingen zijn er andere niet-invasieve neuromodulatie-technieken die therapeutisch kunnen worden ingezet om de functie van het autonome systeem direct te herstellen: vaguszenuwstimulatie (VNS) heeft uitgesproken anti-adrenerge en ontstekingsremmende effecten en kan transcutaan worden toegepast door stimulatie van de auriculaire tak van de nervus vagus.
Parasym’s niet-invasieve neuromodulatietechnologie met laag-niveau transcutane VNS (LLTS) is onderzocht bij de behandeling van hartfalen. Een vroege studie paste transcutane stimulatie van de auriculaire tak van de rechter nervus vagus bij de tragus toe en toonde een acute verbetering van de longitudinale mechanica van de linker ventrikel (LV), geassocieerd met een gunstige verandering in de sympathovagale balans. Dit suggereert dat patiënten met een slechtere longitudinale hartfunctie, zoals bij hartfalen, mogelijk nog meer baat hebben bij deze behandelmethode.
Recent heeft een gerandomiseerde klinische studie met Parasym’s neuromodulatietechnologie deze bevindingen bevestigd en significante verbeteringen aangetoond in cardiale mechanica, vermindering van inflammatoire cytokinen en verbeteringen in kwaliteit van leven bij patiënten met hartfalen. Dit suggereert dat Parasym’s niet-invasieve vagale neuromodulatie een haalbaar, betaalbaar, toegankelijk en effectief therapeutisch hulpmiddel kan zijn voor hartgezondheid.
Conclusie:
HRV is een nuttige parameter die richting kan geven aan de beoordeling van pathologische aandoeningen evenals aan therapeutische interventies.
Aerobe lichaamsbeweging, ademhalingstechnieken en gerichte niet-invasieve neuromodulatie-interventies zijn haalbare, betaalbare, toegankelijke en effectieve therapeutische hulpmiddelen om de hartgezondheid te beïnvloeden.
----
Schiweck C, Piette D, Berckmans D, Claes S, Vrieze E. Heart rate and high frequency heart rate variability during stress as biomarker for clinical depression. A systematic review. Psychol Med. 2019 Jan;49(2):200-211. doi: 10.1017/S0033291718001988. Epub 2018 Aug 23. PMID: 30134999.
Tran N, Asad Z, Elkholey K, Scherlag BJ, Po SS, Stavrakis S. Autonomic Neuromodulation Acutely Ameliorates Left Ventricular Strain in Humans. J Cardiovasc Transl Res. 2019 Jun;12(3):221-230. doi: 10.1007/s12265-018-9853-6. Epub 2018 Dec 17. PMID: 30560316; PMCID: PMC6579714.
Burlacu, A.; Brinza, C.; Popa, I.V.; Covic, A.; Floria, M. Influencing Cardiovascular Outcomes through Heart Rate Variability Modulation: A Systematic Review. Diagnostics 2021, 11, 2198. https://doi.org/10.3390/diagnostics11122198
Shaffer F, Ginsberg JP. An Overview of Heart Rate Variability Metrics and Norms. Front Public Health. 2017;5:258. Published 2017 Sep 28. doi:10.3389/fpubh.2017.00258